بسیاری از افراد تصور می کنند که دکتر اورولوژی فقط بیماری های کلیه یا مشکلات مربوط به آقایان را درمان می کند؛ در حالی که حوزه فعالیت این متخصص بسیار گسترده تر است. متخصص اورولوژی مسئول بررسی، تشخیص و درمان بیماری های کلیه، حالب، مثانه، مجرای ادرار، پروستات، بیضه ها و بخش هایی از دستگاه تناسلی مردان است. همچنین زنان نیز برای درمان بسیاری از مشکلات ادراری مانند بی اختیاری ادرار، عفونت های مکرر و اختلال عملکرد مثانه به این پزشک مراجعه می کنند.

علائمی مانند سوزش ادرار، تکرر ادرار، مشاهده خون در ادرار، درد پهلو، کاهش فشار ادرار، احساس تخلیه نشدن مثانه، درد بیضه یا مشکلات جنسی نباید نادیده گرفته شوند. این علائم گاهی موقتی هستند، اما در بعضی شرایط می توانند نشانه یک بیماری مهم در دستگاه ادراری یا تناسلی باشند.

افرادی که در استان البرز با چنین مشکلاتی مواجه هستند، می توانند برای دریافت خدمات تخصصی اورولوژی در کرج و انجام بررسی های لازم به پزشک متخصص مراجعه کنند. تشخیص زودهنگام بسیاری از بیماری های اورولوژی، درمان را ساده تر می کند و احتمال ایجاد عوارض جدی را کاهش می دهد.

متخصص اورولوژی کیست؟

متخصص اورولوژی یا اورولوژیست پزشکی است که در زمینه تشخیص و درمان بیماری های دستگاه ادراری زنان و مردان و همچنین دستگاه تناسلی مردان تخصص دارد. دستگاه ادراری شامل کلیه ها، حالب ها، مثانه و مجرای ادرار است. این اندام ها وظیفه تولید، ذخیره و دفع ادرار را بر عهده دارند.

حوزه فعالیت اورولوژی تنها به تجویز دارو محدود نمی شود. متخصص اورولوژی می تواند بر اساس نوع بیماری از روش های دارویی، مراقبتی، کم تهاجمی یا جراحی استفاده کند. انتخاب روش درمان به سن بیمار، شدت علائم، علت بیماری، نتایج آزمایش ها و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.

دکتر اورولوژی چه اندام هایی را بررسی می کند؟

اندام هایی که در حوزه تخصص اورولوژی قرار می گیرند عبارت اند از:

• کلیه ها
• غدد فوق کلیوی
• حالب ها یا لوله های انتقال ادرار
• مثانه
• مجرای ادرار
• پروستات
• بیضه ها
• اپیدیدیم
• کیسه های منی
• مجاری انتقال دهنده اسپرم
• آلت تناسلی مردان

بنابراین، هرگونه تغییر در دفع ادرار، عملکرد مثانه، سلامت پروستات، توانایی باروری مردان یا عملکرد جنسی ممکن است به بررسی توسط متخصص اورولوژی نیاز داشته باشد.

بیماری های کلیه و سنگ های ادراری

یکی از مهم ترین دلایل مراجعه به متخصص اورولوژی، ابتلا به سنگ کلیه یا سنگ مجاری ادراری است. سنگ ها ممکن است در کلیه تشکیل شوند و سپس به حالب یا مثانه انتقال پیدا کنند. عبور سنگ از مجاری ادراری می تواند درد شدید پهلو، تهوع، سوزش ادرار، تکرر ادرار یا خون در ادرار ایجاد کند.

متخصص اورولوژی با توجه به اندازه، محل و جنس احتمالی سنگ، روش درمان مناسب را انتخاب می کند. بعضی از سنگ های کوچک با مصرف مایعات، دارو و مراقبت های پزشکی دفع می شوند؛ اما سنگ های بزرگ، مسدود کننده یا همراه با عفونت ممکن است به سنگ شکنی یا اقدامات تخصصی نیاز داشته باشند.

علاوه بر سنگ کلیه، انسداد مسیر خروج ادرار، کیست های کلیوی، برخی ناهنجاری های مادرزادی و توده های دستگاه ادراری نیز در حوزه بررسی اورولوژی قرار دارند. البته بیماری هایی که بیشتر به عملکرد داخلی کلیه مربوط می شوند، ممکن است به همکاری متخصص کلیه یا نفرولوژیست نیاز داشته باشند.

عفونت دستگاه ادراری

عفونت ادراری می تواند کلیه، مثانه یا مجرای ادرار را درگیر کند. سوزش هنگام دفع ادرار، تکرر ادرار، فوریت در دفع، درد زیر شکم، تغییر بوی ادرار و گاهی تب از علائم رایج این مشکل هستند.

اگر عفونت ادراری به صورت مکرر ایجاد شود، تنها مصرف آنتی بیوتیک کافی نیست و باید علت زمینه ای آن مشخص شود. وجود سنگ، تخلیه ناقص مثانه، بزرگی پروستات، تنگی مجرای ادرار یا اختلالات ساختاری می تواند احتمال بازگشت عفونت را افزایش دهد.

مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک ممکن است علائم را به طور موقت کاهش دهد، اما می تواند تشخیص را دشوار کند یا موجب مقاومت میکروبی شود. به همین دلیل، درمان باید پس از معاینه و در صورت نیاز انجام آزمایش ادرار و کشت ادرار صورت گیرد.

بیماری های مثانه

مثانه وظیفه ذخیره ادرار و تخلیه آن در زمان مناسب را بر عهده دارد. هرگونه اختلال در هماهنگی عضلات مثانه، اعصاب و مجرای خروجی می تواند باعث ایجاد علائم آزاردهنده شود.

مهم ترین بیماری ها و اختلالات مثانه عبارت اند از:

• مثانه بیش فعال
• تکرر و فوریت ادرار
• تخلیه ناقص مثانه
• احتباس ادرار
• درد مزمن مثانه
• سنگ مثانه
• عفونت مکرر مثانه
• تومورهای مثانه
• بی اختیاری ادرار

در بعضی از بیماران، آزمایش خون، سونوگرافی و آزمایش ادرار برای تشخیص کافی نیست. پزشک ممکن است برای ارزیابی فشار، ظرفیت و نحوه تخلیه مثانه، انجام تست نوار مثانه را پیشنهاد کند.

بی اختیاری ادرار در زنان و مردان

بی اختیاری ادرار به خروج ناخواسته ادرار گفته می شود. این مشکل ممکن است هنگام سرفه، عطسه، خندیدن، ورزش یا بلند کردن اجسام ایجاد شود. در بعضی افراد نیز احساس ناگهانی و شدید دفع ادرار به اندازه ای است که فرد فرصت رسیدن به سرویس بهداشتی را پیدا نمی کند.

بی اختیاری ادرار انواع مختلفی دارد و درمان همه انواع آن یکسان نیست. متخصص اورولوژی ابتدا علت و نوع بی اختیاری را مشخص می کند و سپس بر اساس شرایط بیمار از اصلاح سبک زندگی، دارو، تمرین عضلات کف لگن یا روش های تخصصی استفاده می کند.

برای بعضی از زنان مبتلا به بی اختیاری استرسی که درمان های اولیه برای آنان موثر نبوده است، روش اسلینگ TVT می تواند با تشخیص پزشک مورد بررسی قرار گیرد.

بیماری های پروستات

پروستات غده ای در دستگاه تناسلی مردان است که در زیر مثانه و اطراف بخشی از مجرای ادرار قرار دارد. با افزایش سن ممکن است اندازه این غده بیشتر شود و بر مسیر خروج ادرار فشار وارد کند.

علائم شایع مشکلات پروستات عبارت اند از:

• ضعیف شدن جریان ادرار
• شروع دشوار ادرار
• قطع و وصل شدن جریان
• تکرر ادرار به ویژه در شب
• احساس باقی ماندن ادرار در مثانه
• فوریت ادراری
• احتباس ادرار

بزرگی خوش خیم پروستات با سرطان پروستات یکسان نیست. التهاب پروستات، بزرگی خوش خیم و سرطان پروستات سه وضعیت متفاوت هستند که ممکن است بعضی علائم مشابه داشته باشند. متخصص اورولوژی با استفاده از شرح حال، معاینه، آزمایش PSA، آزمایش ادرار، سونوگرافی و سایر بررسی های لازم علت علائم را مشخص می کند.

درمان مشکلات پروستات می تواند شامل اصلاح سبک زندگی، دارو، روش های کم تهاجمی یا جراحی باشد. انتخاب درمان باید بر اساس شدت علائم، اندازه پروستات و شرایط هر بیمار انجام شود.

سرطان های دستگاه ادراری و تناسلی

تشخیص و درمان سرطان های کلیه، مثانه، پروستات، بیضه و بعضی بخش های دستگاه ادراری در حوزه تخصص اورولوژی قرار دارد. این سرطان ها همیشه در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارند، اما بعضی نشانه ها نیازمند بررسی سریع هستند.

علائم هشداردهنده می توانند شامل موارد زیر باشند:

• مشاهده خون در ادرار
• وجود توده یا سفتی غیرطبیعی در بیضه
• درد مداوم پهلو
• کاهش وزن بدون دلیل
• تغییر طولانی مدت در الگوی ادرار
• افزایش غیرطبیعی PSA
• درد استخوانی همراه با مشکلات پروستات

وجود این علائم لزوما به معنای سرطان نیست، اما نباید بدون بررسی رها شود. تشخیص زودهنگام می تواند گزینه های درمانی بیشتری در اختیار بیمار قرار دهد.

ناباروری مردان

ناباروری فقط به مشکلات زنان مربوط نمی شود و عوامل مردانه نیز می توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. کاهش تعداد اسپرم، ضعف حرکت اسپرم، شکل غیرطبیعی اسپرم، انسداد مجاری، اختلالات هورمونی، عفونت و واریکوسل از علل احتمالی ناباروری مردان هستند.

متخصص اورولوژی پس از بررسی سوابق پزشکی و معاینه ممکن است آزمایش مایع منی، آزمایش های هورمونی، سونوگرافی یا بررسی های تکمیلی را درخواست کند. آشنایی با دلایل ناباروری مردان به زوج ها کمک می کند ارزیابی را به موقع آغاز کنند و فرصت درمان را از دست ندهند.

درمان ناباروری مردان بر اساس علت آن انجام می شود و ممکن است شامل اصلاح سبک زندگی، درمان دارویی، درمان عفونت، جراحی واریکوسل یا استفاده از روش های کمک باروری باشد.

واریکوسل

واریکوسل به گشاد شدن غیرطبیعی سیاهرگ های اطراف بیضه گفته می شود. این بیماری بیشتر در سمت چپ دیده می شود و در بعضی مردان بدون علامت است. احساس سنگینی کیسه بیضه، درد مبهم، تفاوت اندازه بیضه ها و اختلال در کیفیت اسپرم از نشانه های احتمالی واریکوسل هستند.

تمام موارد واریکوسل به جراحی نیاز ندارند. تصمیم گیری برای درمان به شدت بیماری، وجود درد، وضعیت بیضه و نتیجه آزمایش اسپرم بستگی دارد. در مواردی که درمان جراحی لازم باشد، واریکوسل میکروسکوپی در کرج می تواند یکی از روش های قابل بررسی توسط متخصص باشد.

اختلال نعوظ و مشکلات عملکرد جنسی

اختلال نعوظ یعنی مرد نتواند نعوظ کافی برای رابطه جنسی ایجاد یا حفظ کند. این مشکل ممکن است بر اثر بیماری های قلبی و عروقی، دیابت، فشار خون، مشکلات هورمونی، مصرف بعضی داروها، اضطراب، افسردگی یا آسیب های عصبی ایجاد شود.

درمان اختلال نعوظ باید بر اساس علت آن انتخاب شود. استفاده خودسرانه از داروهای تقویت جنسی می تواند خطرناک باشد و ممکن است بیماری زمینه ای را پنهان کند. متخصص اورولوژی پس از ارزیابی وضعیت عمومی، داروهای مصرفی، عوامل روانی و جریان خون، روش درمان مناسب را پیشنهاد می کند.

در برخی بیماران واجد شرایط، درمان ناتوانی جنسی با دستگاه شاک ویو ممکن است به عنوان یکی از گزینه های درمانی بررسی شود. این روش برای همه افراد مناسب نیست و نتیجه آن به علت اصلی اختلال نعوظ وابسته است.

انحنا، پلاک پیرونی و مشکلات ساختاری آلت تناسلی

بیماری پیرونی با تشکیل بافت سفت یا پلاک در آلت تناسلی همراه است و می تواند موجب انحنا، درد هنگام نعوظ یا دشواری در رابطه جنسی شود. شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است و درمان آن ممکن است شامل پیگیری، دارو، روش های غیر جراحی یا جراحی باشد.

آسیب های آلت، تنگی مجرای ادرار، مشکلات مادرزادی و بعضی تغییرات ساختاری نیز توسط متخصص اورولوژی بررسی می شوند. در مواردی که درمان جراحی لازم باشد، نوع جراحی آلت تناسلی باید پس از معاینه دقیق و تشخیص علت انتخاب شود.

زگیل تناسلی و عفونت HPV

زگیل تناسلی معمولا به صورت برجستگی های کوچک، منفرد یا خوشه ای در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد ظاهر می شود. عامل آن برخی انواع ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV است. همه افراد آلوده دچار زگیل قابل مشاهده نمی شوند و ظاهر ضایعات نیز همیشه برای تشخیص قطعی کافی نیست.

تراشیدن، سوزاندن یا استفاده خودسرانه از محلول های زگیل معمولی در ناحیه تناسلی می تواند باعث سوختگی و آسیب پوستی شود. مراجعه به پزشک برای تشخیص صحیح ضایعه و انتخاب روش درمان اهمیت دارد. در مطلب زگیل تناسلی و عفونت HPV اطلاعات بیشتری درباره این بیماری ارائه شده است.

بیماری های بیضه و کیسه بیضه

درد، تورم یا ایجاد توده در بیضه ها می تواند علت های مختلفی داشته باشد. عفونت اپیدیدیم، التهاب بیضه، واریکوسل، هیدروسل، فتق، پیچ خوردگی بیضه و توده های بیضه از جمله مواردی هستند که توسط متخصص اورولوژی بررسی می شوند.

درد ناگهانی و شدید بیضه به ویژه اگر با تهوع، تورم یا بالا رفتن بیضه همراه باشد، یک وضعیت اورژانسی محسوب می شود. تاخیر در مراجعه در صورت پیچ خوردگی بیضه می تواند به بافت آن آسیب برساند.

همچنین وجود توده بدون درد در بیضه نیز باید جدی گرفته شود. بسیاری از تغییرات بیضه خوش خیم هستند، اما تشخیص علت تنها با معاینه و بررسی پزشکی امکان پذیر است.

تنگی مجرای ادرار

تنگی مجرای ادرار می تواند باعث کاهش فشار ادرار، دو شاخه شدن جریان، طولانی شدن زمان دفع، سوزش، تخلیه ناقص یا عفونت های مکرر شود. سابقه ضربه، عفونت، جراحی یا استفاده از سوند ممکن است در ایجاد این مشکل نقش داشته باشد.

روش درمان به محل، طول و شدت تنگی بستگی دارد. بعضی بیماران به اقدامات تشخیصی یا درمانی داخل مجرا نیاز دارند و بعضی دیگر ممکن است کاندید جراحی ترمیمی باشند.

سیستوسکوپی و یورتروسکوپی چه کاربردی دارند؟

در بعضی بیماری های ادراری، پزشک باید داخل مثانه، مجرای ادرار یا حالب را مشاهده کند. سیستوسکوپی و یورتروسکوپی روش هایی هستند که با استفاده از ابزار باریک و مجهز به دوربین انجام می شوند.

این بررسی ها ممکن است برای پیدا کردن علت خون در ادرار، تنگی مجرا، سنگ، توده، عفونت های مکرر یا انسداد مورد استفاده قرار گیرند. نیاز یا عدم نیاز به این روش ها تنها پس از ارزیابی پزشک مشخص می شود.

وازکتومی و مشاوره پیش از آن

وازکتومی یکی از روش های دائمی جلوگیری از بارداری در مردان است که طی آن مسیر انتقال اسپرم مسدود می شود. این روش معمولا بر تولید هورمون های مردانه، میل جنسی و توانایی نعوظ تاثیر مستقیم نمی گذارد؛ اما به دلیل دائمی بودن تصمیم، فرد باید پیش از انجام آن مشاوره کافی دریافت کند.

کسانی که قصد استفاده از این روش را دارند، بهتر است ابتدا درباره نحوه انجام، مراقبت های بعدی و زمان تایید موفقیت وازکتومی اطلاعات کامل دریافت کنند. آزمایش مایع منی پس از عمل اهمیت دارد و تا زمان تایید پزشک نباید روش پیشگیری قبلی کنار گذاشته شود.

زنان برای چه مشکلاتی به دکتر اورولوژی مراجعه می کنند؟

اورولوژی تخصص مختص مردان نیست. زنان نیز در صورت ابتلا به مشکلات دستگاه ادراری می توانند به متخصص اورولوژی مراجعه کنند. مهم ترین دلایل مراجعه زنان عبارت اند از:

• عفونت ادراری مکرر
• بی اختیاری ادرار
• مثانه بیش فعال
• تکرر یا فوریت ادراری
• افتادگی مثانه
• سنگ کلیه یا مثانه
• وجود خون در ادرار
• احتباس یا تخلیه ناقص ادرار
• درد مزمن مثانه
• اختلالات ادراری پس از زایمان یا جراحی لگن

در موارد لازم، درمان با همکاری متخصص زنان، پزشک مغز و اعصاب، فیزیوتراپیست کف لگن یا سایر متخصصان انجام می شود.

چه علائمی نیاز به مراجعه سریع به متخصص اورولوژی دارند؟

برخی علائم را نباید تا زمان مراجعه معمولی به تعویق انداخت. در صورت مشاهده موارد زیر، ارزیابی سریع پزشکی ضروری است:

• ناتوانی کامل در دفع ادرار
• درد ناگهانی و شدید بیضه
• تب و لرز همراه با درد پهلو
• خون واضح یا لخته در ادرار
• درد شدید و کنترل نشدنی کلیه
• کاهش شدید حجم ادرار
• تورم سریع بیضه
• آسیب شدید به دستگاه تناسلی یا مجاری ادراری
• استفراغ مداوم همراه با درد سنگ کلیه

این علائم ممکن است نشانه انسداد، عفونت شدید، پیچ خوردگی بیضه یا مشکل مهم دیگری باشند و درمان خانگی برای آن ها مناسب نیست.

دکتر اورولوژی چگونه بیماری را تشخیص می دهد؟

فرایند تشخیص معمولا با پرسش درباره زمان شروع علائم، سابقه بیماری، جراحی های قبلی، داروهای مصرفی و وضعیت خانوادگی آغاز می شود. سپس پزشک بر اساس شرایط بیمار ممکن است یک یا چند مورد از بررسی های زیر را درخواست کند:

• آزمایش و کشت ادرار
• آزمایش خون و بررسی عملکرد کلیه
• آزمایش PSA
• آزمایش مایع منی
• سونوگرافی کلیه، مثانه، پروستات یا بیضه
• سی تی اسکن
• نوار مثانه
• اندازه گیری جریان ادرار
• بررسی ادرار باقی مانده
• سیستوسکوپی
• نمونه برداری در صورت نیاز

همه بیماران به تمام این آزمایش ها نیاز ندارند. هدف متخصص این است که با کمترین بررسی ضروری به تشخیص دقیق برسد و درمان متناسب با علت بیماری را انتخاب کند.

چه زمانی باید به دکتر اورولوژی مراجعه کنیم؟

اگر علائم ادراری یا تناسلی بیشتر از چند روز ادامه داشته باشند، تکرار شوند یا زندگی روزمره فرد را مختل کنند، مراجعه به متخصص اورولوژی ضروری است. مردان بالای ۵۰ سال یا افرادی که سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارند نیز بهتر است درباره زمان مناسب ارزیابی پروستات با پزشک مشورت کنند.

همچنین زوج هایی که پس از یک سال رابطه منظم و بدون پیشگیری موفق به بارداری نشده اند، بهتر است ارزیابی ناباروری را برای هر دو نفر آغاز کنند. در صورت وجود عوامل خطر یا سن بالاتر همسر، ممکن است بررسی زودتر توصیه شود.

سوالات متداول

آیا دکتر اورولوژی فقط مردان را درمان می کند؟

خیر، متخصص اورولوژی بیماری های دستگاه ادراری زنان و مردان و مشکلات دستگاه تناسلی مردان را درمان می کند.

برای سنگ کلیه باید به اورولوژیست مراجعه کرد؟

بله، تشخیص محل و اندازه سنگ و انتخاب روش دارویی، سنگ شکنی یا جراحی بر عهده متخصص اورولوژی است.

آیا درمان ناباروری مردان در حوزه اورولوژی قرار دارد؟

بله، متخصص اورولوژی علل مردانه ناباروری مانند واریکوسل، اختلال اسپرم و انسداد مجاری را بررسی می کند.

برای بی اختیاری ادرار باید به چه پزشکی مراجعه کرد؟

متخصص اورولوژی می تواند نوع بی اختیاری، علت ایجاد آن و روش درمان مناسب را مشخص کند.

آیا مشکلات نعوظ توسط متخصص اورولوژی درمان می شوند؟

بله، اورولوژیست علت های جسمی و مرتبط با دستگاه تناسلی را بررسی و درمان مناسب را پیشنهاد می کند.

وجود خون در ادرار خطرناک است؟

خون در ادرار همیشه نشانه بیماری خطرناک نیست، اما در هر حالت باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.

آیا تکرر ادرار همیشه به دلیل عفونت است؟

خیر، تکرر ادرار می تواند در اثر عفونت، مثانه بیش فعال، دیابت، مشکلات پروستات یا تخلیه ناقص مثانه ایجاد شود.

درد ناگهانی بیضه نیاز به مراجعه فوری دارد؟

بله، درد شدید و ناگهانی بیضه می تواند نشانه پیچ خوردگی بیضه باشد و به بررسی اورژانسی نیاز دارد.

جمع بندی

در پاسخ به این سوال که دکتر اورولوژی چه بیماری هایی را درمان می کند، باید گفت این متخصص طیف گسترده ای از بیماری های کلیه، حالب، مثانه، مجرای ادرار، پروستات، بیضه و دستگاه تناسلی مردان را بررسی و درمان می کند. سنگ کلیه، عفونت ادراری، بزرگی پروستات، بی اختیاری ادرار، ناباروری مردان، واریکوسل، اختلال نعوظ، زگیل تناسلی، تنگی مجرا و سرطان های دستگاه ادراری از مهم ترین دلایل مراجعه به اورولوژیست هستند.

نادیده گرفتن علائمی مانند خون در ادرار، درد بیضه، تکرر ادرار، کاهش فشار ادرار یا درد مداوم پهلو می تواند تشخیص و درمان را به تاخیر بیندازد. مراجعه به موقع و انجام بررسی های ضروری، احتمال درمان موفق و جلوگیری از عوارض بعدی را افزایش می دهد.