تفسیر آزمایش اسپرم فقط با نگاه کردن به تعداد اسپرم انجام نمی‌شود. در اسپرموگرام یا آزمایش مایع منی، مجموعه‌ای از شاخص‌ها شامل حجم نمونه، غلظت اسپرم، تعداد کل اسپرم، حرکت، حرکت پیش‌رونده، مورفولوژی یا شکل اسپرم و در شرایط لازم زنده‌مانی اسپرم بررسی می‌شوند.

بنابراین اگر یکی از اعداد برگه آزمایش شما پایین‌تر یا بالاتر از محدوده مرجع باشد، نمی‌توان تنها بر اساس همان عدد نتیجه گرفت که فرد نابارور است.

برای تفسیر آزمایش اسپرم باید تمام پارامترهای اسپرموگرام در کنار یکدیگر، شرایط نمونه‌گیری، سابقه پزشکی، معاینه و وضعیت باروری زوج بررسی شوند. عدد خارج از محدوده مرجع می‌تواند نیاز به بررسی بیشتر را نشان دهد، اما به‌تنهایی تشخیص ناباروری نیست.

در ادامه معنی اصطلاحات و اعداد رایج در جواب آزمایش اسپرم را به زبان ساده بررسی می‌کنیم.

آزمایش اسپرم یا اسپرموگرام چیست؟

اسپرموگرام یا Semen Analysis آزمایشی است که ویژگی‌های مایع منی و اسپرم‌های موجود در آن را بررسی می‌کند. این آزمایش یکی از مهم‌ترین بررسی‌های اولیه در ارزیابی باروری مردان است.

برخلاف اصطلاح رایج «آزمایش تعداد اسپرم»، آزمایش مایع منی فقط تعداد اسپرم‌ها را اندازه‌گیری نمی‌کند.

در یک اسپرموگرام ممکن است موارد زیر گزارش شوند:

• حجم مایع منی
• غلظت اسپرم
• تعداد کل اسپرم
• تحرک کل
• حرکت پیش‌رونده
• مورفولوژی یا شکل اسپرم
• زنده‌مانی اسپرم
• زمان مایع‌شدن نمونه
• ویسکوزیته
• pH
• سلول‌های التهابی یا سایر یافته‌های نمونه

اگر می‌خواهید بدانید علاوه بر اسپرموگرام چه بررسی‌هایی ممکن است در ارزیابی باروری درخواست شوند، مقاله آزمایش ناباروری مردان را مطالعه کنید.

جدول تفسیر آزمایش اسپرم

جدول زیر معنی ساده مهم‌ترین اصطلاحاتی را که ممکن است در جواب اسپرموگرام ببینید نشان می‌دهد.

اما این جدول برای آشنایی اولیه است و جای تفسیر پزشکی نتیجه را نمی‌گیرد.

عدد نرمال آزمایش اسپرم چقدر است؟

یکی از پرتکرارترین سؤالات این است که «اسپرم نرمال چند باید باشد؟»

طبق داده‌های مرجع ویرایش ششم راهنمای WHO، حدود صدک پنجم جمعیت مردانی که شریک آنها طی یک سال به بارداری طبیعی رسیده است، تقریباً به شکل زیر گزارش شده‌اند:

نکته بسیار مهم این است که این اعداد مرز قطعی بین مرد بارور و نابارور نیستند.

این مقادیر از توزیع نتایج آزمایش مردانی به دست آمده‌اند که بارداری طبیعی در زوج آنها رخ داده است. بنابراین ممکن است فردی عددی پایین‌تر از یکی از این حدود داشته باشد و همچنان امکان بارداری طبیعی وجود داشته باشد؛ از طرف دیگر، قرار داشتن تمام اعداد بالاتر از حدود مرجع نیز تضمین‌کننده بارداری نیست.

به همین دلیل در پزشکی باروری نتیجه اسپرموگرام در کنار سایر اطلاعات تفسیر می‌شود.

Volume در آزمایش اسپرم چیست؟

Volume به حجم مایع منی در نمونه اشاره دارد و معمولاً با میلی‌لیتر گزارش می‌شود.

حجم پایین مایع منی ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. گاهی مسئله بسیار ساده است؛ برای مثال بخشی از نمونه هنگام جمع‌آوری از دست رفته است.

در شرایط دیگر ممکن است عواملی مانند مشکلات انزال، اختلال در ترشحات دستگاه تناسلی یا برخی انسدادها مطرح شوند.

بنابراین اگر حجم نمونه پایین است، ابتدا باید مشخص شود نمونه به‌طور کامل جمع‌آوری شده یا خیر.

حجم بالا نیز به‌تنهایی علامت قدرت باروری بیشتر نیست.

Sperm Concentration یا غلظت اسپرم چیست؟

Sperm Concentration نشان می‌دهد در هر میلی‌لیتر از مایع منی چند اسپرم وجود دارد.

برای مثال اگر در برگه آزمایش عدد:

20 million/mL

ثبت شده باشد، به این معنی است که در هر میلی‌لیتر از نمونه حدود 20 میلیون اسپرم اندازه‌گیری شده است.

بر اساس داده‌های WHO 2021، مقدار 16 میلیون اسپرم در میلی‌لیتر حدود صدک پنجم جمعیت مرجع است.

اما باز هم نباید عدد 16 را مانند یک خط قطعی در نظر گرفت.

برای ارزیابی قدرت باروری، تعداد کل اسپرم، حرکت، مورفولوژی و سایر عوامل نیز اهمیت دارند.

تفاوت غلظت اسپرم و تعداد کل اسپرم چیست؟

این دو اصطلاح اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.

غلظت اسپرم تعداد اسپرم در هر میلی‌لیتر مایع منی است.

اما Total Sperm Count یا تعداد کل اسپرم نشان می‌دهد در کل نمونه انزال چه تعداد اسپرم وجود دارد.

برای مثال دو مرد ممکن است غلظت یکسانی داشته باشند اما به دلیل تفاوت حجم مایع منی، تعداد کل اسپرم آنها متفاوت باشد.

به همین دلیل فقط نگاه کردن به Sperm Concentration برای تفسیر کامل آزمایش کافی نیست.

Total Sperm Count چیست؟

Total Sperm Count تعداد کل اسپرم‌های موجود در کل نمونه است.

در داده‌های مرجع WHO 2021، حدود 39 میلیون اسپرم در هر انزال به‌عنوان صدک پنجم جمعیت مرجع گزارش شده است.

اگر تعداد کل پایین‌تر باشد، پزشک باید سایر شاخص‌ها و شرایط فرد را بررسی کند.

کاهش تعداد اسپرم ممکن است با دلایل مختلفی مانند برخی اختلالات بیضه، مشکلات هورمونی، واریکوسل، مصرف بعضی داروها یا هورمون‌ها و عوامل دیگر ارتباط داشته باشد.

برای شناخت دقیق‌تر این عوامل می‌توانید راهنمای علت ناباروری مردان را ببینید.

Motility در آزمایش اسپرم چیست؟

Motility به حرکت اسپرم‌ها اشاره دارد.

حرکت برای رسیدن اسپرم به محل لقاح اهمیت دارد، بنابراین تحرک یکی از پارامترهای اصلی آزمایش مایع منی است.

در جواب آزمایش ممکن است اصطلاحات مختلفی در ارتباط با تحرک مشاهده کنید.

Total Motility

Total Motility به درصد کل اسپرم‌هایی گفته می‌شود که حرکت دارند؛ چه حرکت آنها پیش‌رونده باشد و چه حرکت بدون پیشروی مؤثر داشته باشند.

در داده‌های WHO 2021، تحرک کل 42 درصد حدود صدک پنجم جمعیت مرجع گزارش شده است.

Progressive Motility

Progressive Motility یا حرکت پیش‌رونده به اسپرم‌هایی گفته می‌شود که حرکت رو به جلو دارند.

این شاخص از نظر عملکردی اهمیت زیادی دارد.

در داده‌های مرجع WHO، مقدار 30 درصد برای حرکت پیش‌رونده تقریباً صدک پنجم جمعیت مرجع است.

Non-progressive Motility

اسپرم حرکت دارد اما پیشروی مؤثری در مسیر رو به جلو مشاهده نمی‌شود.

Immotile

یعنی اسپرم حرکت قابل مشاهده‌ای ندارد.

آیا حرکت پایین اسپرم یعنی ناباروری؟

خیر. پایین بودن حرکت اسپرم به‌تنهایی ناباروری قطعی را ثابت نمی‌کند.

کاهش تحرک یا Asthenozoospermia یکی از یافته‌های آزمایش است.

پزشک باید بررسی کند:

• میزان کاهش حرکت چقدر است؟
• غلظت اسپرم چگونه است؟
• تعداد کل اسپرم چقدر است؟
• مورفولوژی چگونه است؟
• آیا آزمایش قبلی وجود دارد؟
• آیا بیماری یا تب اخیر وجود داشته است؟
• شرایط نمونه‌گیری چگونه بوده؟
• آیا عامل زمینه‌ای قابل بررسی وجود دارد؟

بنابراین درمان فقط با دیدن عبارت «حرکت اسپرم پایین است» انتخاب نمی‌شود.

Morphology در آزمایش اسپرم چیست؟

Morphology یا مورفولوژی به شکل ظاهری اسپرم‌ها اشاره می‌کند.

در آزمایشگاه بخش‌هایی مانند سر، قطعه میانی و دم اسپرم بر اساس معیارهای مشخص بررسی می‌شوند و درصد اسپرم‌هایی که معیار شکل طبیعی را دارند گزارش می‌شود.

یکی از مواردی که بیماران را نگران می‌کند مشاهده عددی مثل:

Normal Morphology: 4%

است.

ممکن است تصور شود که اگر فقط 4 درصد اسپرم‌ها شکل طبیعی دارند، نتیجه بسیار بد است؛ در حالی که ارزیابی مورفولوژی با معیارهای سخت‌گیرانه انجام می‌شود و در WHO 2021 نیز 4 درصد حدود صدک پنجم جمعیت مرجع گزارش شده است.

بنابراین مورفولوژی را نباید به‌صورت مستقل تفسیر کرد.

آیا مورفولوژی پایین یعنی بارداری طبیعی غیرممکن است؟

خیر.

مورفولوژی تنها یکی از پارامترهای اسپرموگرام است.

در تفسیر نتیجه باید تعداد، حرکت، غلظت و وضعیت کلی نمونه نیز بررسی شوند. علاوه بر این، شرایط باروری همسر نیز در احتمال وقوع بارداری اهمیت دارد.

بنابراین نمی‌توان تنها بر اساس درصد مورفولوژی درباره امکان یا عدم امکان بارداری طبیعی تصمیم قطعی گرفت.

Vitality در آزمایش اسپرم چیست؟

Vitality به درصد اسپرم‌های زنده اشاره دارد.

این بررسی به‌ویژه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که تعداد زیادی از اسپرم‌ها بدون حرکت باشند.

زیرا اسپرم بدون حرکت الزاماً مرده نیست.

ممکن است اسپرم زنده باشد اما تحرک نداشته باشد. آزمایش Vitality می‌تواند به افتراق این وضعیت کمک کند.

بر اساس داده‌های WHO 2021، حدود 54 درصد اسپرم زنده صدک پنجم جمعیت مرجع گزارش شده است.

Liquefaction در اسپرموگرام یعنی چه؟

مایع منی بلافاصله پس از انزال معمولاً قوام مشخصی دارد و سپس طی یک فرایند طبیعی مایع‌تر می‌شود.

Liquefaction به زمان مایع‌شدن نمونه اشاره دارد.

اختلال واضح در مایع‌شدن نمونه می‌تواند در تفسیر آزمایش اهمیت داشته باشد، اما این یافته نیز به‌تنهایی علت ناباروری را مشخص نمی‌کند.

اگر زمان Liquefaction غیرطبیعی گزارش شده است، سایر یافته‌های اسپرموگرام نیز باید بررسی شوند.

Viscosity چیست؟

Viscosity به میزان غلظت و چسبندگی مایع منی اشاره دارد.

ویسکوزیته غیرطبیعی ممکن است ارزیابی آزمایشگاهی نمونه و در برخی شرایط حرکت اسپرم را تحت تأثیر قرار دهد.

اما وجود عبارت High Viscosity در یک آزمایش به معنی وجود یک بیماری مشخص نیست.

علت و اهمیت آن باید در کنار سایر یافته‌ها بررسی شود.

pH آزمایش اسپرم چه معنایی دارد؟

pH میزان اسیدی یا قلیایی بودن مایع منی را نشان می‌دهد.

این شاخص می‌تواند اطلاعاتی درباره محیط مایع منی و عملکرد برخی غدد دستگاه تناسلی ارائه دهد.

تغییر pH ممکن است در کنار سایر یافته‌ها اهمیت پیدا کند، اما استفاده از pH به‌تنهایی برای تشخیص عفونت، انسداد یا ناباروری صحیح نیست.

WBC در آزمایش اسپرم چیست؟

گاهی در گزارش اسپرموگرام به سلول‌های گرد یا گلبول‌های سفید اشاره می‌شود.

وجود تعداد قابل توجه گلبول سفید ممکن است در برخی شرایط بررسی بیشتر را برای التهاب یا عفونت مطرح کند.

اما مشاهده WBC الزاماً به معنی وجود عفونت باکتریایی نیست و نباید صرفاً بر اساس این یافته آنتی‌بیوتیک مصرف شود.

شرح حال، علائم، معاینه و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی اهمیت دارند.

Oligozoospermia یا الیگوزواسپرمی چیست؟

Oligozoospermia به کاهش غلظت یا تعداد اسپرم اشاره دارد.

اگر این عبارت در جواب آزمایش دیده شود، سؤال اصلی این نیست که «چه قرصی برای افزایش اسپرم مصرف کنم؟»

سؤال مهم‌تر این است:

چرا تعداد اسپرم کاهش یافته است؟

عوامل مختلفی ممکن است مطرح باشند؛ از اختلالات تولید اسپرم گرفته تا واریکوسل، مشکلات هورمونی، برخی عوامل ژنتیکی، مصرف تستوسترون و بعضی عوامل محیطی.

شدت کاهش نیز اهمیت زیادی دارد.

کاهش خفیف و کاهش بسیار شدید تعداد اسپرم از نظر مسیر بررسی یکسان نیستند.

Asthenozoospermia یا آستنوزواسپرمی چیست؟

Asthenozoospermia یعنی تحرک اسپرم‌ها کمتر از حد مورد انتظار گزارش شده است.

این اصطلاح علت کاهش تحرک را مشخص نمی‌کند.

ممکن است کاهش حرکت در نمونه‌ای موقتی باشد یا همراه با اختلالات دیگری دیده شود.

در نتیجه ابتدا باید شرایط نمونه‌گیری، سابقه بیماری اخیر، سایر پارامترهای آزمایش و یافته‌های بالینی بررسی شوند.

Teratozoospermia یا تراتوزواسپرمی چیست؟

Teratozoospermia به کاهش درصد اسپرم‌هایی اشاره دارد که معیارهای مورفولوژی طبیعی را دارند.

این اصطلاح در برگه آزمایش ممکن است نگران‌کننده به نظر برسد، اما نباید جدا از سایر بخش‌های اسپرموگرام تفسیر شود.

وجود تراتوزواسپرمی به‌تنهایی به معنی غیرممکن بودن بارداری طبیعی نیست.

Azoospermia یا آزواسپرمی چیست؟

Azoospermia یعنی در بررسی مناسب نمونه مایع منی اسپرم مشاهده نشده است.

این وضعیت با «کم بودن اسپرم» تفاوت اساسی دارد.

در آزواسپرمی باید مشخص شود آیا:

تولید اسپرم دچار اختلال است

یا

اسپرم تولید می‌شود اما به دلیل انسداد وارد مایع منی نمی‌شود.

برای افتراق این شرایط ممکن است معاینه، آزمایش‌های هورمونی، بررسی ژنتیکی یا ارزیابی‌های دیگری لازم شوند.

اگر چنین عبارتی در جواب شما ثبت شده است، راهنمای آزواسپرمی چیست و چگونه درمان می‌شود؟ اطلاعات دقیق‌تری درباره ادامه بررسی ارائه می‌دهد.

آیا یک آزمایش اسپرم غیرطبیعی به معنی ناباروری است؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکات در تفسیر اسپرموگرام است.

WHO نیز تأکید دارد داده‌های آزمایش مایع منی برای کمک به ارزیابی وضعیت باروری استفاده می‌شوند و محدوده‌های آماری آزمایش را نباید به‌عنوان مرز مطلق باروری و ناباروری در نظر گرفت.

به همین دلیل ممکن است یک یا چند پارامتر پایین‌تر از محدوده مرجع باشند اما امکان بارداری همچنان وجود داشته باشد.

از طرف دیگر، طبیعی بودن اسپرموگرام به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که حتماً بارداری رخ خواهد داد.

باروری نتیجه تعامل عوامل مربوط به هر دو عضو زوج است.

چرا دو آزمایش اسپرم ممکن است متفاوت باشند؟

پارامترهای مایع منی می‌توانند بین نمونه‌های مختلف تغییر کنند.

برخی عوامل احتمالی عبارت‌اند از:

• تفاوت در مدت پرهیز
• ناقص بودن نمونه‌گیری
• تب یا بیماری اخیر
• مصرف برخی داروها
• مصرف تستوسترون یا استروئیدهای آنابولیک
• تفاوت شرایط جمع‌آوری و انتقال نمونه
• عوامل موقتی مرتبط با سلامت عمومی

به همین دلیل مقایسه دو جواب بدون توجه به شرایط انجام آزمایش همیشه صحیح نیست.

آیا آزمایش اسپرم باید تکرار شود؟

در بعضی شرایط بله.

اگر نتیجه اسپرموگرام غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است بر اساس شدت تغییرات، شرایط نمونه‌گیری، سابقه بیماری و وضعیت فرد تکرار آزمایش را توصیه کند.

تکرار اسپرموگرام به‌خصوص زمانی اهمیت پیدا می‌کند که نتیجه اولیه با شرایط بالینی فرد همخوانی نداشته باشد یا احتمال اثر یک عامل موقتی وجود داشته باشد.

اما لازم نیست هر فرد به‌صورت خودسرانه آزمایش را در فواصل کوتاه تکرار کند.

زمان مناسب تکرار به دلیل انجام آزمایش و شرایط بیمار بستگی دارد.

تب چه اثری بر جواب آزمایش اسپرم دارد؟

فرایند تولید اسپرم زمان‌بر است و بیماری‌های همراه با تب قابل توجه می‌توانند به‌طور موقت برخی پارامترهای اسپرموگرام را تحت تأثیر قرار دهند.

اگر طی هفته‌ها یا ماه‌های قبل از آزمایش تب بالا یا بیماری مهمی داشته‌اید، بهتر است پزشک از آن اطلاع داشته باشد.

این موضوع می‌تواند در تصمیم درباره تفسیر نتیجه یا زمان تکرار آزمایش اهمیت داشته باشد.

آیا مصرف تستوسترون جواب آزمایش اسپرم را خراب می‌کند؟

مصرف تستوسترون خارجی یکی از موضوعات مهم هنگام تفسیر اسپرموگرام است.

تستوسترون خارجی و برخی استروئیدهای آنابولیک می‌توانند با مهار محور طبیعی هورمونی بدن، تولید اسپرم را کاهش دهند.

در بعضی مردان این کاهش می‌تواند شدید باشد.

بنابراین اگر از آمپول تستوسترون، ژل تستوسترون یا ترکیبات هورمونی ورزشی استفاده کرده‌اید، حتماً این موضوع را به پزشک بگویید.

از طرف دیگر، درمان تجویزشده پزشکی را نیز نباید بدون نظر پزشک قطع کرد.

واریکوسل چه اثری بر آزمایش اسپرم دارد؟

واریکوسل یکی از عواملی است که در برخی مردان دارای مشکل باروری مورد بررسی قرار می‌گیرد.

در بعضی افراد مبتلا به واریکوسل ممکن است تغییراتی در تعداد، تحرک یا سایر پارامترهای اسپرم مشاهده شود.

اما دو نکته مهم وجود دارد:

اول: هر واریکوسلی باعث آزمایش اسپرم غیرطبیعی نمی‌شود.

دوم: وجود واریکوسل همراه با یک اسپرموگرام غیرطبیعی نیز به‌تنهایی به معنی نیاز قطعی به جراحی نیست.

پزشک وضعیت واریکوسل را در معاینه، نتیجه آزمایش، شرایط بیضه، مدت ناباروری و وضعیت باروری زوج در کنار یکدیگر ارزیابی می‌کند.

اگر پس از بررسی تخصصی درمان جراحی مطرح شود، اطلاعات مربوط به واریکوسل میکروسکوپی در کرج می‌تواند برای آشنایی با این روش مفید باشد.

آیا از روی آزمایش اسپرم می‌توان تشخیص داد فرد واریکوسل دارد؟

خیر.

اسپرموگرام آزمایش تشخیص واریکوسل نیست.

پایین بودن تعداد یا حرکت اسپرم می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و نمی‌توان فقط از روی این تغییرات نتیجه گرفت که فرد واریکوسل دارد.

تشخیص واریکوسل عمدتاً بر پایه ارزیابی بالینی و معاینه انجام می‌شود و در شرایط مشخص ممکن است سونوگرافی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

چه زمانی آزمایش هورمونی لازم می‌شود؟

تمام مردانی که اسپرموگرام انجام می‌دهند لزوماً به تمام آزمایش‌های هورمونی نیاز ندارند.

در شرایطی مانند کاهش شدید تعداد اسپرم، آزواسپرمی، علائم اختلال هورمونی یا برخی یافته‌های معاینه ممکن است پزشک آزمایش‌هایی مانند:

• FSH
• LH
• Testosterone

را درخواست کند.

گاهی بر اساس شرایط فرد آزمایش‌های دیگری نیز لازم می‌شوند.

هدف این است که آزمایش تکمیلی بر اساس یک سؤال پزشکی مشخص انتخاب شود، نه اینکه مجموعه بزرگی از آزمایش‌ها بدون دلیل انجام شوند.

آیا آزمایش ژنتیک بعد از اسپرموگرام لازم است؟

برای همه افراد خیر.

بررسی‌های ژنتیکی معمولاً در شرایط انتخاب‌شده، به‌ویژه برخی موارد آزواسپرمی یا کاهش شدید تولید اسپرم، مطرح می‌شوند.

نوع آزمایش نیز به شرایط فرد بستگی دارد.

نتیجه بعضی بررسی‌های ژنتیکی می‌تواند علاوه بر تشخیص علت، در تصمیم‌گیری درباره درمان، بازیابی اسپرم یا روش‌های کمک‌باروری اهمیت داشته باشد.

آیا نتیجه خوب آزمایش اسپرم یعنی هیچ مشکلی وجود ندارد؟

طبیعی بودن اسپرموگرام خبر خوبی است، اما هیچ آزمایش واحدی تمام جنبه‌های باروری مرد را بررسی نمی‌کند.

باروری یک زوج تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل مردانه و زنانه است.

بنابراین اگر بارداری پس از مدت مناسب رخ نداده اما اسپرموگرام طبیعی گزارش شده است، ارزیابی زوج باید بر اساس شرایط ادامه پیدا کند.

بعد از آزمایش اسپرم غیرطبیعی چه کار کنیم؟

بهترین اقدام این نیست که بلافاصله مکمل، دارو یا هورمون مصرف کنید.

ابتدا باید مشخص شود:

1. کدام پارامتر غیرطبیعی است؟
2. شدت تغییر چقدر است؟
3. آیا نمونه به‌درستی جمع‌آوری شده؟
4. آیا بیماری یا تب اخیر وجود داشته؟
5. آیا دارویی می‌تواند روی نتیجه اثر گذاشته باشد؟
6. آیا آزمایش قبلی برای مقایسه وجود دارد؟
7. آیا معاینه یافته خاصی نشان می‌دهد؟
8. آیا نیاز به تکرار اسپرموگرام وجود دارد؟
9. آیا آزمایش هورمونی یا بررسی دیگری لازم است؟

اگر علت زمینه‌ای شناسایی شود، مسیر درمان نیز بر اساس همان علت انتخاب خواهد شد. برای آشنایی با رویکردهای درمانی می‌توانید صفحه درمان ناباروری مردان را مشاهده کنید.

آیا مکمل‌ها نتیجه آزمایش اسپرم را بهتر می‌کنند؟

نمی‌توان برای همه مردان یک پاسخ یکسان داد.

اصطلاح «تقویت اسپرم» بسیار کلی است. فردی که کاهش تعداد اسپرم ناشی از مصرف تستوسترون دارد با فردی که واریکوسل، انسداد یا اختلال هورمونی دارد شرایط متفاوتی خواهد داشت.

بنابراین مصرف مکمل نباید جای تشخیص علت را بگیرد.

به‌خصوص مصرف هورمون‌ها و ترکیبات بدنسازی بدون ارزیابی پزشکی می‌تواند در برخی افراد باعث کاهش تولید اسپرم شود.

چه زمانی برای تفسیر آزمایش اسپرم به متخصص مراجعه کنیم؟

اگر یکی از پارامترهای آزمایش غیرطبیعی گزارش شده، نتیجه آزمایش‌های متعدد با یکدیگر متفاوت است یا زوج با تأخیر در بارداری روبه‌رو هستند، بررسی توسط پزشک می‌تواند به تعیین مسیر بعدی کمک کند.

مراجعه زودتر به‌خصوص در شرایط زیر اهمیت دارد:

• آزواسپرمی
• کاهش شدید تعداد اسپرم
• سابقه بیضه نزول‌نکرده
• سابقه جراحی یا آسیب بیضه
• مصرف تستوسترون یا استروئید
• واریکوسل شناخته‌شده
• کوچک شدن یا تغییر محسوس بیضه
• شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
• اختلال انزال
• مشکلات قابل توجه عملکرد جنسی

برای بررسی تخصصی جواب آزمایش و تعیین نیاز به بررسی‌های تکمیلی می‌توانید اطلاعات صفحه دکتر ناباروری مردان در کرج را ببینید.

چه علائمی نیاز به بررسی فوری دارند؟

یک جواب غیرطبیعی اسپرموگرام معمولاً اورژانسی نیست.

اما بعضی علائم دستگاه تناسلی باید مستقل از موضوع ناباروری سریع‌تر بررسی شوند؛ از جمله:

• درد ناگهانی و شدید بیضه
• تورم ناگهانی کیسه بیضه
• آسیب شدید بیضه
• تب همراه با درد و تورم قابل توجه
• مشاهده توده یا تغییر جدید در بیضه

این علائم ممکن است مستقیماً به ناباروری مربوط نباشند، اما به تعویق انداختن بررسی آنها مناسب نیست.

هنگام مراجعه برای تفسیر اسپرموگرام چه مدارکی همراه داشته باشیم؟

اگر قبلاً چند آزمایش انجام داده‌اید، فقط آخرین برگه را همراه نبرید.

بهتر است تمام نتایج قبلی در دسترس باشند تا روند تغییرات بررسی شود.

مدارک مفید شامل:

• اسپرموگرام‌های قبلی
• آزمایش‌های هورمونی
• گزارش سونوگرافی
• مدارک جراحی‌های قبلی
• سوابق درمان واریکوسل
• فهرست داروها و مکمل‌ها
• نام هورمون‌ها یا استروئیدهای مصرفی

هستند.

مقایسه نتایج در طول زمان گاهی اطلاعات مهم‌تری نسبت به مشاهده یک آزمایش منفرد فراهم می‌کند.

سوالات متداول درباره تفسیر آزمایش اسپرم

تعداد اسپرم نرمال چند است؟

طبق داده‌های مرجع WHO 2021، غلظت حدود 16 میلیون اسپرم در میلی‌لیتر و تعداد کل حدود 39 میلیون اسپرم در انزال در محدوده صدک پنجم جمعیت مرجع قرار دارند. این اعداد مرز قطعی باروری و ناباروری نیستند و باید همراه سایر پارامترها تفسیر شوند.

حرکت اسپرم چند درصد باید باشد؟

بر اساس داده‌های مرجع WHO 2021، تحرک کل حدود 42 درصد و حرکت پیش‌رونده حدود 30 درصد در محدوده صدک پنجم جمعیت مرجع قرار دارند. پایین‌تر بودن نتیجه نیازمند تفسیر در کنار سایر یافته‌هاست و به‌تنهایی ناباروری را ثابت نمی‌کند.

مورفولوژی 4 درصد اسپرم بد است؟

لزومی ندارد. در معیارهای سخت‌گیرانه مورفولوژی، 4 درصد شکل طبیعی حدود صدک پنجم داده‌های مرجع WHO 2021 است. نتیجه مورفولوژی باید همراه تعداد، غلظت و حرکت اسپرم تفسیر شود.

آیا آزمایش اسپرم غیرطبیعی یعنی فرد نابارور است؟

خیر. یک آزمایش غیرطبیعی به‌تنهایی تشخیص قطعی ناباروری نیست. شرایط نمونه‌گیری، بیماری اخیر، داروها و تغییرات طبیعی بین نمونه‌ها می‌توانند روی نتیجه اثر بگذارند.

آیا اسپرموگرام باید دوباره انجام شود؟

در بعضی شرایط بله. اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، نمونه ناقص جمع‌آوری شده باشد یا عامل موقتی مطرح باشد، پزشک ممکن است تکرار آزمایش را توصیه کند. زمان تکرار باید بر اساس شرایط فرد تعیین شود.

آزواسپرمی در جواب آزمایش یعنی چه؟

آزواسپرمی یعنی در بررسی مناسب نمونه مایع منی اسپرم مشاهده نشده است. برای مشخص شدن علت باید بررسی شود مشکل از تولید اسپرم است یا انسدادی در مسیر انتقال وجود دارد.

آیا واریکوسل باعث پایین آمدن تعداد و حرکت اسپرم می‌شود؟

واریکوسل در برخی مردان می‌تواند با تغییر پارامترهای اسپرم همراه باشد، اما همه افراد مبتلا اسپرموگرام غیرطبیعی ندارند. همچنین وجود آزمایش غیرطبیعی به‌تنهایی دلیل کافی برای جراحی واریکوسل نیست.

جمع‌بندی

تفسیر آزمایش اسپرم باید بر اساس مجموعه پارامترهای اسپرموگرام انجام شود، نه یک عدد منفرد.

حجم مایع منی، غلظت اسپرم، تعداد کل، حرکت، حرکت پیش‌رونده، مورفولوژی و در شرایط لازم زنده‌مانی از مهم‌ترین شاخص‌هایی هستند که در نتیجه آزمایش مشاهده می‌شوند.

اعداد مرجع WHO نیز مرز قطعی باروری و ناباروری نیستند؛ بلکه حدود آماری حاصل از بررسی جمعیت مرجع هستند.

بنابراین:

پایین بودن یک عدد = ناباروری قطعی نیست.

و در مقابل:

طبیعی بودن تمام اعداد = تضمین بارداری نیست.

اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، ابتدا شرایط نمونه‌گیری و عوامل موقتی بررسی می‌شوند و سپس بر اساس شدت یافته‌ها ممکن است تکرار اسپرموگرام، بررسی هورمونی، معاینه، سونوگرافی یا در شرایط انتخاب‌شده بررسی ژنتیکی مطرح شود.

هدف نهایی، پیدا کردن علت احتمالی و انتخاب مسیر مناسب برای همان فرد است، نه فقط تغییر دادن اعداد روی برگه آزمایش.

مرکز اورولوژی جهانشهر: لیزر پروستات، درمان زگیل تناسلی و اختلال نعوظ، واریکوسل میکروسکوپی و درمان ناتوانی جنسی، لیزر سنگ کلیه، جراحی زیبایی مردان در کرج، انجام نوار مثانه، شاک ویو نعوظ ، شاک ویو پلاک پیرونی، شاک ویو پروستات، وازکتومی سرپایی در کرج، وازکتومی در کرج، درمان ناباروری در کرج، درمان سرطان پروستات و بی اختیاری ادرار، سیستوسکوپی فلکسیبل، درمان عفونت تناسلی و ادراری، جراحی ترمیمی تناسلی، بیماری جنسی و …. در جهانشهر کرج

جهت مشاوره و انجام تمامی خدمات در مرکز اورولوژی جهانشهر مانند: لیزر پروستات، درمان زگیل تناسلی و اختلال نعوظ، واریکوسل میکروسکوپی و درمان ناتوانی جنسی، لیزر سنگ کلیه، جراحی زیبایی مردان در کرج، انجام نوار مثانه، شاک ویو نعوظ، شاک ویو پلاک پیرونی، شاک ویو پروستات، وازکتومی سرپایی در کرج، درمان ناباروری در کرج، درمان سرطان پروستات و بی اختیاری ادرار، سیستوسکوپی فلکسیبل، درمان عفونت تناسلی و ادراری، جراحی ترمیمی تناسلی، بیماری جنسی و …. در جهانشهر کرج میتوانید جهت مشاوره و درخواست نوبت خود با مشاوران ما در ارتباط باشید