آزمایش ناباروری مردان معمولاً با بررسی سابقه پزشکی و باروری، معاینه و آزمایش مایع منی یا اسپرموگرام آغاز می‌شود. در آزمایش اسپرم، مواردی مانند حجم مایع منی، تعداد و غلظت اسپرم، حرکت و شکل اسپرم‌ها ارزیابی می‌شوند. اگر نتیجه آزمایش یا معاینه نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌های هورمونی، سونوگرافی یا در شرایط مشخص آزمایش‌های ژنتیکی را نیز درخواست کند.

یک نکته بسیار مهم این است که غیرطبیعی بودن یک عدد در آزمایش اسپرم به‌تنهایی به معنی ناباروری قطعی نیست. نتیجه باید با توجه به سایر پارامترهای آزمایش، شرایط نمونه‌گیری، سابقه فرد و وضعیت باروری زوج تفسیر شود و در برخی شرایط ممکن است تکرار آزمایش لازم باشد.

در این راهنما توضیح می‌دهیم آزمایش ناباروری مردان شامل چه بررسی‌هایی است، اسپرموگرام چگونه انجام می‌شود، نتیجه آزمایش اسپرم چه معنایی دارد و چه زمانی بررسی‌های تکمیلی ضرورت پیدا می‌کنند.

آزمایش ناباروری مردان چیست؟

منظور از آزمایش ناباروری مردان تنها یک آزمایش خون یا یک تست مشخص نیست. ارزیابی باروری مرد می‌تواند مجموعه‌ای از بررسی‌ها باشد که بر اساس شرایط فرد انتخاب می‌شوند.

یکی از مهم‌ترین بررسی‌های اولیه، آنالیز مایع منی یا همان اسپرموگرام است. اما پزشک معمولاً نتیجه اسپرموگرام را به‌تنهایی تفسیر نمی‌کند و اطلاعات دیگری مانند سابقه بیماری‌ها، جراحی، داروهای مصرفی، مشکلات جنسی، سابقه باروری، وضعیت بیضه‌ها و معاینه نیز اهمیت دارند.

اگر در ارزیابی اولیه یافته غیرطبیعی وجود داشته باشد، ممکن است بررسی‌های بیشتری انجام شود.

هدف اصلی فقط پیدا کردن یک عدد غیرطبیعی نیست؛ بلکه باید مشخص شود آیا اختلالی وجود دارد و در صورت وجود، علت احتمالی آن چیست.

اولین آزمایش ناباروری مردان چیست؟

در بسیاری از مردانی که برای بررسی باروری مراجعه می‌کنند، آنالیز مایع منی یا اسپرموگرام یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های اولیه است.

این آزمایش اطلاعات مهمی درباره اسپرم و مایع منی در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

البته بررسی ناباروری نباید صرفاً به آزمایش محدود شود. شرح حال و معاینه نیز اهمیت زیادی دارند؛ زیرا دو مرد با نتایج نسبتاً مشابه اسپرموگرام ممکن است علت‌های کاملاً متفاوتی برای اختلال باروری داشته باشند.

اگر می‌خواهید قبل از بررسی آزمایش‌ها با دلایل احتمالی این مشکل آشنا شوید، راهنمای علت ناباروری مردان به‌صورت اختصاصی عوامل مؤثر بر باروری مردان را توضیح می‌دهد.

اسپرموگرام چیست؟

اسپرموگرام یا Semen Analysis همان بررسی آزمایشگاهی مایع منی است.

در این آزمایش نمونه مایع منی در شرایط مشخص جمع‌آوری شده و سپس ویژگی‌های مختلف آن در آزمایشگاه بررسی می‌شود.

برخلاف تصور بعضی افراد، اسپرموگرام فقط «تعداد اسپرم» را مشخص نمی‌کند. چندین پارامتر مختلف در نمونه بررسی می‌شوند و پزشک برای تفسیر نتیجه به مجموعه آنها توجه می‌کند.

از جمله مواردی که ممکن است در گزارش آزمایش دیده شوند می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• حجم مایع منی
• غلظت اسپرم
• تعداد کل اسپرم
• حرکت اسپرم‌ها
• شکل یا مورفولوژی اسپرم
• ویژگی‌های فیزیکی نمونه
• و برخی شاخص‌های دیگر بر اساس روش آزمایشگاه

بنابراین اصطلاح «آزمایش تعداد اسپرم» فقط بخشی از مفهوم اسپرموگرام را بیان می‌کند.

در آزمایش اسپرم چه چیزهایی بررسی می‌شود؟

برای فهم بهتر نتیجه آزمایش ناباروری مردان باید با مهم‌ترین بخش‌های اسپرموگرام آشنا باشیم.

حجم مایع منی

حجم نمونه یکی از مواردی است که ثبت می‌شود.

کم بودن حجم می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد؛ از ناقص بودن نمونه‌گیری گرفته تا برخی مشکلات مربوط به انزال یا مسیر خروج ترشحات.

بنابراین کم بودن حجم به‌تنهایی علت ناباروری را مشخص نمی‌کند.

غلظت اسپرم

غلظت نشان می‌دهد چه تعداد اسپرم در مقدار مشخصی از مایع منی وجود دارد.

اگر غلظت پایین باشد، پزشک سایر پارامترها و شرایط بیمار را نیز بررسی می‌کند. کاهش غلظت ممکن است موقت یا پایدار باشد و دلایل مختلفی داشته باشد.

تعداد کل اسپرم

تعداد کل با غلظت دقیقاً یک مفهوم نیست.

ممکن است فردی حجم متفاوتی از مایع منی داشته باشد و به همین دلیل برای تفسیر نتیجه، غلظت و تعداد کل باید در کنار سایر شاخص‌ها دیده شوند.

حرکت اسپرم

توانایی حرکت اسپرم یکی دیگر از پارامترهای مهم اسپرموگرام است.

در گزارش آزمایش ممکن است وضعیت حرکت اسپرم‌ها در گروه‌های مختلف بیان شود. کاهش تحرک می‌تواند یکی از یافته‌های آزمایش باشد، اما به‌تنهایی علت آن را مشخص نمی‌کند.

شکل اسپرم

مورفولوژی به شکل ظاهری اسپرم‌ها اشاره دارد.

ارزیابی مورفولوژی بر اساس معیارهای آزمایشگاهی انجام می‌شود و نباید نتیجه آن جدا از تعداد و حرکت اسپرم تفسیر شود.

به همین دلیل مشاهده درصد پایین اسپرم‌هایی با مورفولوژی طبیعی الزاماً به این معنا نیست که بارداری غیرممکن است.

آزمایش اسپرم چگونه انجام می‌شود؟

برای انجام اسپرموگرام باید نمونه مایع منی طبق دستور آزمایشگاه جمع‌آوری شود.

نحوه صحیح نمونه‌گیری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نمونه ناقص یا شرایط نامناسب می‌تواند روی نتیجه تأثیر بگذارد.

آزمایشگاه معمولاً قبل از نمونه‌گیری دستورالعمل مشخصی درباره مدت پرهیز از انزال، نحوه جمع‌آوری نمونه، ظرف مخصوص و تحویل نمونه ارائه می‌دهد.

بهتر است دستور همان آزمایشگاهی که قرار است نمونه را بررسی کند دقیقاً رعایت شود.

اگر بخشی از نمونه هنگام جمع‌آوری از دست رفته است، این موضوع را از آزمایشگاه پنهان نکنید؛ زیرا ممکن است در تفسیر نتیجه اهمیت داشته باشد.

قبل از آزمایش اسپرم چه نکاتی را باید رعایت کرد؟

یکی از اشتباهات رایج این است که فرد بدون توجه به شرایط نمونه‌گیری آزمایش انجام دهد و سپس با مشاهده یک نتیجه غیرطبیعی نگران شود.

پیش از اسپرموگرام باید دستورالعمل آزمایشگاه را رعایت کنید.

موارد مهم می‌توانند شامل این موارد باشند:

• رعایت مدت پرهیز اعلام‌شده توسط آزمایشگاه
• استفاده از ظرف مخصوص نمونه
• جمع‌آوری صحیح و کامل نمونه
• اطلاع دادن درباره ناقص بودن نمونه
• رعایت روش و زمان تحویل اعلام‌شده
• اطلاع دادن درباره تب یا بیماری اخیر
• اعلام داروها و هورمون‌های مصرفی به پزشک

اگر اخیراً تب بالا یا بیماری قابل توجهی داشته‌اید نیز این موضوع را به پزشک بگویید.

هدف این نیست که با تغییر خودسرانه سبک زندگی نتیجه آزمایش را «بهتر» کنیم؛ هدف به دست آوردن نمونه‌ای است که بتوان بر اساس آن تصمیم پزشکی مناسبی گرفت.

آیا برای آزمایش اسپرم باید ناشتا باشیم؟

اسپرموگرام با آزمایش‌های معمول خون تفاوت دارد و ناشتا بودن به‌طور معمول جزء اصل نمونه‌گیری مایع منی نیست.

آنچه اهمیت بیشتری دارد رعایت دستورالعمل مربوط به نمونه‌گیری و مدت پرهیز است.

البته اگر هم‌زمان آزمایش خون دیگری برای شما درخواست شده باشد، ممکن است آن آزمایش شرایط خاص خود را داشته باشد. در این حالت دستور پزشک و آزمایشگاه ملاک است.

تفسیر آزمایش اسپرم چگونه انجام می‌شود؟

تفسیر آزمایش اسپرم نباید تنها بر اساس یک عدد انجام شود.

برای مثال ممکن است فرد فقط روی تعداد اسپرم تمرکز کند، در حالی که حرکت، تعداد کل، مورفولوژی، حجم نمونه و سایر یافته‌ها نیز اهمیت دارند.

پزشک همچنین نتیجه آزمایش را در کنار موارد زیر بررسی می‌کند:

• مدت ناباروری
• سابقه بارداری قبلی
• وضعیت باروری همسر
• سن زوج
• سابقه بیماری و جراحی
• مصرف دارو یا هورمون
• نتیجه معاینه
• وجود یا عدم وجود واریکوسل
• سابقه بیماری بیضه
• نتایج آزمایش‌های قبلی

بنابراین تفسیر اسپرموگرام یک فرایند زمینه‌محور است و نمی‌توان تنها با مقایسه یک عدد با محدوده مرجع درباره قدرت باروری فرد حکم قطعی داد.

آیا آزمایش اسپرم غیرطبیعی یعنی مرد نابارور است؟

خیر. یک نتیجه غیرطبیعی در اسپرموگرام به‌تنهایی ناباروری قطعی را ثابت نمی‌کند.

این موضوع یکی از مهم‌ترین نکاتی است که قبل از تفسیر آزمایش باید بدانید.

پارامترهای مایع منی ممکن است بین نمونه‌های مختلف تغییر کنند. همچنین تب، بیماری اخیر، برخی داروها و هورمون‌ها و شرایط نمونه‌گیری می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند.

از طرف دیگر، محدوده‌های مرجع آزمایشگاهی مرز قطعی بین «بارور» و «نابارور» نیستند.

بنابراین نتیجه باید توسط پزشک و با توجه به شرایط کامل فرد تفسیر شود.

آیا یک بار آزمایش اسپرم کافی است؟

همیشه نمی‌توان با یک پاسخ ثابت به این سؤال جواب داد.

اگر نتیجه آزمایش طبیعی باشد و مسئله دیگری در شرح حال یا معاینه مطرح نباشد، ادامه بررسی بر اساس شرایط زوج تعیین می‌شود.

اما اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، نمونه‌گیری ناقص انجام شده باشد یا عامل موقتی مانند بیماری اخیر مطرح باشد، ممکن است پزشک تکرار اسپرموگرام را توصیه کند.

فاصله زمانی تکرار نیز برای همه افراد یکسان نیست و به دلیل تکرار آزمایش و شرایط بیمار بستگی دارد.

بنابراین به جای تکرار خودسرانه آزمایش در فاصله‌های کوتاه، بهتر است ابتدا علت درخواست تکرار مشخص شود.

اصطلاحات رایج در جواب آزمایش اسپرم

برخی اصطلاحات موجود در برگه آزمایش ممکن است برای بیمار نگران‌کننده باشند. دانستن معنای کلی آنها کمک می‌کند نتیجه را بهتر درک کنید.

الیگوزواسپرمی

به کاهش غلظت یا تعداد اسپرم اشاره دارد.

وجود این یافته علت آن را مشخص نمی‌کند و ممکن است بررسی بیشتری لازم باشد.

آستنوزواسپرمی

به کاهش تحرک اسپرم‌ها گفته می‌شود.

این وضعیت نیز ممکن است درجات متفاوتی داشته باشد و باید همراه با سایر پارامترها بررسی شود.

تراتوزواسپرمی

به افزایش نسبت اسپرم‌هایی اشاره دارد که بر اساس معیارهای آزمایشگاهی مورفولوژی طبیعی ندارند.

مورفولوژی نباید به‌تنهایی برای پیش‌بینی امکان بارداری استفاده شود.

آزواسپرمی

در آزواسپرمی، اسپرم در نمونه مایع منی مشاهده نمی‌شود.

این یافته نیازمند بررسی دقیق‌تر است؛ زیرا ممکن است مشکل مربوط به تولید اسپرم باشد یا انسدادی در مسیر انتقال وجود داشته باشد.

اگر در آزمایش اسپرم هیچ اسپرمی دیده نشود چه می‌شود؟

مشاهده نشدن اسپرم در نمونه موضوع مهمی است، اما اولین قدم نباید نتیجه‌گیری درباره غیرممکن بودن باروری باشد.

ابتدا باید نتیجه در شرایط مناسب تأیید شود و سپس علت احتمالی بررسی گردد.

به‌طور کلی دو مسیر اصلی مطرح می‌شود:

اختلال تولید اسپرم: بیضه‌ها اسپرم کافی تولید نمی‌کنند.

اختلال در انتقال اسپرم: اسپرم ممکن است تولید شود، اما به دلیل انسداد وارد مایع منی نشود.

افتراق این وضعیت‌ها اهمیت زیادی دارد، زیرا مسیر بررسی و گزینه‌های درمانی آنها متفاوت است.

در این شرایط ممکن است معاینه، آزمایش هورمونی، بررسی ژنتیکی و سایر ارزیابی‌های هدفمند لازم شوند.

آزمایش هورمونی ناباروری مردان شامل چیست؟

همه مردانی که برای بررسی ناباروری مراجعه می‌کنند به مجموعه کامل آزمایش‌های هورمونی نیاز ندارند.

پزشک با توجه به اسپرموگرام، معاینه و علائم تصمیم می‌گیرد چه آزمایش‌هایی لازم هستند.

در برخی شرایط ممکن است هورمون‌هایی مانند موارد زیر بررسی شوند:

FSH: در تنظیم عملکرد بیضه و تولید اسپرم نقش دارد.

LH: با تنظیم تولید تستوسترون ارتباط دارد.

تستوسترون: هورمون مهمی در عملکرد جنسی و سیستم تولیدمثل مردان است.

در شرایط خاص ممکن است بررسی هورمون‌های دیگری نیز لازم باشد.

مهم‌تر از نام آزمایش، دلیل درخواست آن است. برای مثال، مسیر بررسی هورمونی فردی که آزواسپرمی دارد ممکن است با فردی که کاهش میل جنسی و تعداد پایین اسپرم دارد متفاوت باشد.

آیا بالا یا پایین بودن FSH علت ناباروری را مشخص می‌کند؟

FSH می‌تواند اطلاعات مفیدی درباره محور هورمونی و عملکرد بیضه ارائه دهد، اما نتیجه آن باید همراه با سایر یافته‌ها تفسیر شود.

یک عدد به‌تنهایی برای تشخیص کامل علت کافی نیست.

پزشک ممکن است نتیجه FSH را در کنار LH، تستوسترون، اندازه بیضه‌ها، نتیجه اسپرموگرام و سابقه پزشکی بررسی کند.

بنابراین تفسیر آزمایش هورمونی نیز مانند اسپرموگرام نباید فقط با جستجوی یک عدد در اینترنت انجام شود.

آیا مصرف تستوسترون روی آزمایش اسپرم اثر می‌گذارد؟

بله، این موضوع اهمیت زیادی دارد.

مصرف تستوسترون خارجی و برخی استروئیدهای آنابولیک می‌تواند محور طبیعی هورمونی بدن را مهار کند و تولید اسپرم را کاهش دهد.

بنابراین اگر از آمپول، قرص، ژل تستوسترون یا ترکیبات هورمونی ورزشی استفاده می‌کنید، حتماً هنگام بررسی ناباروری این موضوع را به پزشک اطلاع دهید.

از طرف دیگر، قطع ناگهانی درمان هورمونی تجویزشده نیز بدون نظر پزشک مناسب نیست.

اطلاع دقیق درباره داروها بخشی از تشخیص است.

آزمایش ژنتیک برای ناباروری مردان چه زمانی لازم است؟

آزمایش ژنتیک برای همه مردان نابارور درخواست نمی‌شود.

در برخی شرایط، به‌ویژه در موارد مشخص آزواسپرمی یا کاهش شدید تعداد اسپرم، پزشک ممکن است بررسی ژنتیکی را در نظر بگیرد.

نوع آزمایش به وضعیت فرد بستگی دارد و می‌تواند شامل بررسی‌های کروموزومی یا آزمایش‌های ژنتیکی هدفمند باشد.

اهمیت این بررسی فقط در پیدا کردن علت نیست. در برخی شرایط نتیجه می‌تواند بر تصمیم‌گیری درباره روش درمان، بازیابی اسپرم، استفاده از روش‌های کمک‌باروری یا نیاز به مشاوره ژنتیک اثر بگذارد.

به همین دلیل انجام آزمایش‌های ژنتیکی گسترده بدون اندیکاسیون مشخص معمولاً روش مناسبی برای شروع بررسی ناباروری نیست.

سونوگرافی در تشخیص ناباروری مردان چه نقشی دارد؟

سونوگرافی می‌تواند در بعضی بیماران اطلاعات مفیدی ارائه دهد، اما برای تمام مردان نابارور به‌صورت روتین و یکسان لازم نیست.

اگر در معاینه یا شرح حال مسئله‌ای مطرح باشد، پزشک ممکن است سونوگرافی را درخواست کند.

برای مثال، بررسی ساختمان بیضه، برخی مشکلات اپیدیدیم یا شرایط خاص عروقی ممکن است از دلایل انجام سونوگرافی باشند.

اما یک نکته مهم درباره واریکوسل وجود دارد:

مشاهده گشادشدگی وریدها در سونوگرافی به‌تنهایی به معنی نیاز به جراحی واریکوسل نیست.

معاینه، علائم بیمار و وضعیت باروری نیز باید بررسی شوند.

واریکوسل چه ارتباطی با آزمایش اسپرم دارد؟

واریکوسل یکی از مواردی است که در ارزیابی مردان دارای مشکل باروری مورد توجه قرار می‌گیرد.

در برخی مردان مبتلا به واریکوسل ممکن است تغییراتی در تعداد، حرکت یا سایر پارامترهای اسپرم مشاهده شود. با این حال، وجود واریکوسل الزاماً به معنی وجود ناباروری نیست.

همچنین هر مردی که هم واریکوسل و هم آزمایش اسپرم غیرطبیعی دارد لزوماً به جراحی نیاز ندارد.

پزشک باید مواردی مانند:

• معاینه
• درجه و ویژگی واریکوسل
• نتیجه اسپرموگرام
• سابقه آزمایش‌های قبلی
• وضعیت بیضه
• مدت ناباروری
• شرایط باروری همسر

را در کنار یکدیگر بررسی کند.

اگر پس از ارزیابی، درمان جراحی به‌عنوان یکی از گزینه‌ها مطرح شود، صفحه واریکوسل میکروسکوپی در کرج جزئیات بیشتری درباره انتخاب بیمار، بررسی‌های قبل از جراحی و پیگیری آزمایش اسپرم ارائه می‌دهد.

آیا با آزمایش اسپرم می‌توان واریکوسل را تشخیص داد؟

خیر.

آزمایش اسپرم می‌تواند وضعیت برخی پارامترهای مایع منی را نشان دهد، اما آزمایش تشخیص واریکوسل نیست.

واریکوسل معمولاً با شرح حال و معاینه پزشک بررسی می‌شود و در شرایط لازم ممکن است سونوگرافی نیز به ارزیابی کمک کند.

بنابراین از روی پایین بودن حرکت یا تعداد اسپرم نمی‌توان نتیجه گرفت که فرد حتماً واریکوسل دارد.

همین تغییرات ممکن است در شرایط مختلف دیگری نیز مشاهده شوند.

چه عواملی ممکن است نتیجه آزمایش اسپرم را تغییر دهند؟

یکی از دلایلی که تفسیر اسپرموگرام باید با دقت انجام شود، امکان تغییر پارامترهای نمونه تحت تأثیر عوامل مختلف است.

برخی مواردی که باید به پزشک اطلاع داده شوند عبارت‌اند از:

• تب یا بیماری اخیر
• مصرف برخی داروها
• مصرف تستوسترون
• استفاده از استروئیدهای آنابولیک
• نمونه‌گیری ناقص
• رعایت نکردن دستور آزمایشگاه
• برخی بیماری‌های زمینه‌ای
• سابقه جراحی یا آسیب بیضه

وجود این عوامل لزوماً به معنی بی‌اعتبار بودن آزمایش نیست. پزشک بر اساس شرایط تصمیم می‌گیرد نتیجه قابل تفسیر است یا نیاز به تکرار وجود دارد.

آیا عفونت در آزمایش ناباروری مردان بررسی می‌شود؟

در صورت وجود علائم، سابقه یا یافته‌های مشکوک ممکن است بررسی عفونت بخشی از ارزیابی باشد.

اما هر نتیجه غیرطبیعی اسپرموگرام به معنای وجود عفونت نیست و مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای «بهبود اسپرم» روش صحیحی محسوب نمی‌شود.

اگر علائمی مانند درد، تورم، سوزش ادرار، ترشح یا سایر نشانه‌های مرتبط وجود داشته باشد، پزشک بر اساس شرایط تصمیم می‌گیرد آیا بررسی بیشتری لازم است.

برای اطلاعات تکمیلی درباره این گروه از مشکلات می‌توانید راهنمای درمان عفونت‌های تناسلی مردان را مطالعه کنید.

آزمایش ناباروری مردان در خانه قابل انجام است؟

برخی تست‌های خانگی ممکن است اطلاعات محدودی درباره یک یا چند شاخص ارائه دهند، اما نمی‌توان آنها را جایگزین ارزیابی کامل ناباروری دانست.

اسپرموگرام آزمایشگاهی چندین پارامتر را بررسی می‌کند و حتی نتیجه آن نیز باید در زمینه شرایط بالینی تفسیر شود.

اگر زوج با تأخیر در بارداری مواجه هستند، اتکا به یک تست خانگی ممکن است باعث تأخیر در تشخیص علت واقعی شود.

بنابراین تست خانگی نباید جای معاینه، اسپرموگرام استاندارد و بررسی تخصصی را بگیرد.

بعد از آزمایش اسپرم غیرطبیعی چه کار کنیم؟

اولین کار، نگرانی و شروع درمان خودسرانه نیست.

بهتر است نتیجه توسط پزشک بررسی شود تا مشخص شود:

1. آیا نمونه‌گیری صحیح بوده است؟
2. کدام پارامترها غیرطبیعی هستند؟
3. شدت تغییر چقدر است؟
4. آیا آزمایش قبلی برای مقایسه وجود دارد؟
5. آیا عامل موقتی مانند بیماری اخیر مطرح است؟
6. آیا تکرار اسپرموگرام لازم است؟
7. آیا معاینه یافته خاصی نشان می‌دهد؟
8. آیا آزمایش هورمونی یا بررسی دیگری ضرورت دارد؟

این رویکرد بسیار مفیدتر از مصرف تصادفی مکمل‌ها و تکرار پی‌درپی آزمایش است.

آیا با آزمایش ناباروری می‌توان روش درمان را مشخص کرد؟

آزمایش‌ها اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری را فراهم می‌کنند، اما درمان فقط بر اساس یک برگه آزمایش انتخاب نمی‌شود.

برای مثال، کاهش تعداد اسپرم ممکن است با دلایل متفاوتی ارتباط داشته باشد. در یک فرد ممکن است سابقه مصرف تستوسترون اهمیت داشته باشد، در دیگری واریکوسل بالینی مطرح باشد و در فرد دیگری بررسی هورمونی یا ژنتیکی ضرورت پیدا کند.

به همین دلیل ابتدا باید علت احتمالی مشخص شود.

درمان بسته به علت می‌تواند از اصلاح عوامل قابل تغییر و درمان یک بیماری زمینه‌ای تا جراحی در بیماران منتخب یا استفاده از روش‌های کمک‌باروری متفاوت باشد.

آیا مکمل تقویت اسپرم را قبل از آزمایش شروع کنیم؟

بهتر است قبل از مشخص شدن علت، درمان خودسرانه شروع نشود.

عبارت‌هایی مانند «تقویت اسپرم» بسیار کلی هستند. ممکن است مشکل اصلی تعداد، حرکت، تولید اسپرم، انسداد، اختلال هورمونی یا مسئله دیگری باشد.

همچنین مصرف برخی ترکیبات هورمونی بدون نظر پزشک حتی می‌تواند اثر منفی بر تولید اسپرم داشته باشد.

اگر مکمل یا دارویی مصرف می‌کنید، نام و مقدار آن را هنگام مراجعه به پزشک اعلام کنید.

چه زمانی برای آزمایش ناباروری مردان مراجعه کنیم؟

اگر زوج پس از یک دوره مناسب رابطه منظم بدون پیشگیری به بارداری نرسیده‌اند، بررسی باروری هر دو نفر اهمیت دارد.

با این حال در برخی شرایط ممکن است ارزیابی مرد زودتر ضرورت داشته باشد، از جمله:

• سابقه بیضه نزول‌نکرده
• جراحی بیضه یا کشاله ران
• آسیب شدید بیضه
• واریکوسل شناخته‌شده
• شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
• مصرف تستوسترون یا استروئیدهای ورزشی
• اختلال انزال
• مشکلات قابل توجه عملکرد جنسی
• کوچک بودن یا تغییر محسوس بیضه
• سابقه ناباروری
• نتیجه قبلی غیرطبیعی اسپرموگرام

همچنین شرایط باروری و سن همسر می‌تواند در زمان شروع ارزیابی زوج اهمیت داشته باشد.

چه علائمی نیازمند مراجعه زودتر هستند؟

ناباروری معمولاً یک وضعیت اورژانسی نیست، اما برخی علائم دستگاه تناسلی نباید صرفاً به حساب ناباروری گذاشته شوند.

درد ناگهانی و شدید بیضه، تورم حاد، آسیب قابل توجه یا علائم شدید عفونت نیازمند ارزیابی پزشکی سریع هستند.

همچنین وجود توده یا تغییر جدید در بیضه باید بررسی شود.

این علائم ممکن است ارتباط مستقیمی با ناباروری نداشته باشند، اما تأخیر در بررسی آنها مناسب نیست.

برای مراجعه جهت بررسی ناباروری چه مدارکی همراه داشته باشیم؟

اگر برای بررسی آزمایش ناباروری مردان مراجعه می‌کنید، بهتر است مدارک قبلی را همراه داشته باشید.

موارد مفید عبارت‌اند از:

• تمام اسپرموگرام‌های قبلی
• آزمایش‌های هورمونی
• گزارش سونوگرافی
• سوابق جراحی
• مدارک درمان واریکوسل قبلی
• فهرست داروها و مکمل‌ها
• نام و مقدار هورمون‌های مصرفی
• نتایج بررسی‌های قبلی ناباروری

مقایسه آزمایش جدید با نتایج قبلی گاهی اطلاعات بیشتری از مشاهده یک نتیجه منفرد در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

برای بررسی مدارک و مشخص شدن مسیر ارزیابی می‌توانید اطلاعات کلینیک اورولوژی در کرج را مشاهده کنید.

سوالات متداول درباره آزمایش ناباروری مردان

اولین آزمایش برای تشخیص ناباروری مردان چیست؟

آنالیز مایع منی یا اسپرموگرام یکی از مهم‌ترین بررسی‌های اولیه در ارزیابی باروری مردان است. با این حال، شرح حال و معاینه نیز بخش مهمی از ارزیابی هستند و آزمایش‌های تکمیلی بر اساس یافته‌های اولیه انتخاب می‌شوند.

آزمایش اسپرم چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟

اسپرموگرام می‌تواند اطلاعاتی درباره حجم مایع منی، غلظت و تعداد اسپرم، حرکت، مورفولوژی و برخی ویژگی‌های دیگر نمونه ارائه دهد. هیچ‌کدام از این شاخص‌ها نباید بدون توجه به سایر یافته‌ها تفسیر شوند.

آیا آزمایش اسپرم غیرطبیعی یعنی ناباروری قطعی؟

خیر. یک نتیجه غیرطبیعی به‌تنهایی ناباروری قطعی را ثابت نمی‌کند. شرایط نمونه‌گیری، بیماری اخیر و عوامل دیگر ممکن است بر نتیجه اثر بگذارند و در بعضی افراد تکرار آزمایش لازم است.

آیا برای آزمایش اسپرم باید ناشتا بود؟

ناشتا بودن معمولاً شرط اصلی نمونه‌گیری مایع منی نیست. رعایت دستور آزمایشگاه درباره نحوه نمونه‌گیری و مدت پرهیز اهمیت بیشتری دارد. اگر هم‌زمان آزمایش خون انجام می‌دهید، شرایط همان آزمایش را جداگانه سؤال کنید.

آیا همه مردان نابارور باید آزمایش هورمونی بدهند؟

خیر. آزمایش‌های هورمونی بر اساس نتیجه اسپرموگرام، علائم، معاینه و سابقه فرد درخواست می‌شوند. در برخی شرایط بررسی FSH، LH، تستوسترون یا سایر هورمون‌ها ضرورت پیدا می‌کند.

آیا واریکوسل باعث خراب شدن آزمایش اسپرم می‌شود؟

واریکوسل در برخی مردان می‌تواند با تغییر پارامترهای اسپرم همراه باشد، اما همه افراد مبتلا به واریکوسل آزمایش غیرطبیعی ندارند. همچنین آزمایش اسپرم غیرطبیعی به‌تنهایی وجود واریکوسل را ثابت نمی‌کند.

اگر در آزمایش اسپرم هیچ اسپرمی وجود نداشته باشد یعنی امکان درمان نیست؟

خیر. مشاهده نشدن اسپرم یا آزواسپرمی نیازمند بررسی دقیق‌تر برای مشخص شدن علت است. ممکن است اختلال در تولید اسپرم یا انسداد مسیر انتقال مطرح باشد و ادامه بررسی بر اساس علت احتمالی انتخاب می‌شود.

جمع‌بندی

آزمایش ناباروری مردان معمولاً با اسپرموگرام یا آنالیز مایع منی به‌عنوان یکی از بررسی‌های اصلی آغاز می‌شود، اما تشخیص ناباروری فقط با یک برگه آزمایش انجام نمی‌شود.

در اسپرموگرام تعداد، غلظت، حرکت، شکل اسپرم و ویژگی‌های دیگری از نمونه بررسی می‌شوند. اگر یافته غیرطبیعی وجود داشته باشد، بسته به شرایط ممکن است تکرار آزمایش، بررسی هورمونی، سونوگرافی یا آزمایش‌های ژنتیکی هدفمند لازم باشد.

وجود یک عدد خارج از محدوده مرجع نیز به معنی ناباروری قطعی نیست.

هدف اصلی از بررسی، پیدا کردن علت احتمالی اختلال و انتخاب مسیر مناسب بعدی است. به همین دلیل شرح حال، معاینه، وضعیت باروری زوج و مقایسه آزمایش‌های قبلی باید در کنار نتیجه اسپرموگرام قرار گیرند.

اگر نتیجه آزمایش اسپرم شما غیرطبیعی است، به جای مصرف خودسرانه دارو، مکمل یا هورمون، بهتر است نتیجه در کنار شرایط بالینی بررسی شود تا مشخص شود آیا آزمایش نیاز به تکرار دارد و چه بررسی‌های تکمیلی واقعاً ضروری هستند.

مرکز اورولوژی جهانشهر: لیزر پروستات، درمان زگیل تناسلی و اختلال نعوظ، واریکوسل میکروسکوپی و درمان ناتوانی جنسی، لیزر سنگ کلیه، جراحی زیبایی مردان در کرج، انجام نوار مثانه، شاک ویو نعوظ ، شاک ویو پلاک پیرونی، شاک ویو پروستات، وازکتومی سرپایی در کرج، وازکتومی در کرج، درمان ناباروری در کرج، درمان سرطان پروستات و بی اختیاری ادرار، سیستوسکوپی فلکسیبل، درمان عفونت تناسلی و ادراری، جراحی ترمیمی تناسلی، بیماری جنسی و …. در جهانشهر کرج

جهت مشاوره و انجام تمامی خدمات در مرکز اورولوژی جهانشهر مانند: لیزر پروستات، درمان زگیل تناسلی و اختلال نعوظ، واریکوسل میکروسکوپی و درمان ناتوانی جنسی، لیزر سنگ کلیه، جراحی زیبایی مردان در کرج، انجام نوار مثانه، شاک ویو نعوظ، شاک ویو پلاک پیرونی، شاک ویو پروستات، وازکتومی سرپایی در کرج، درمان ناباروری در کرج، درمان سرطان پروستات و بی اختیاری ادرار، سیستوسکوپی فلکسیبل، درمان عفونت تناسلی و ادراری، جراحی ترمیمی تناسلی، بیماری جنسی و …. در جهانشهر کرج میتوانید جهت مشاوره و درخواست نوبت خود با مشاوران ما در ارتباط باشید